
Dit is het derde artikel in de serie: ???????????? ?? ?????????????. De serie is gebaseerd op het ???????????? over de houdbaarheid van de Huis- en Hobbydierenlijst. ook wel bekend als de positieflijst. In deze serie lichten we in elk artikel een specifiek onderwerp of hoofdstuk uit het tegenrapport toe, zodat het geheel voor iedereen toegankelijk en begrijpelijk wordt – ook voor wie het hele rapport (nog) niet gelezen heeft.
De Huis- en Hobbydierenlijst bepaalt welke dieren wij in Nederland nog mogen houden. Daarbij speelt één factor een opvallend grote rol: domesticatie. Maar wat betekent dat eigenlijk – en is het wel een eerlijke en wetenschappelijke manier om te beslissen over het lot van zoveel diersoorten?
Wat is domesticatie eigenlijk?
Domesticatie is het proces waarbij dieren zich in de loop van de tijd hebben aangepast aan het leven met de mens. Denk aan honden, katten, koeien en kippen. Maar het is geen zwart-wit kwestie: er zijn allerlei gradaties. Sommige dieren zijn “verregaand gedomesticeerd”, andere nauwelijks, en bij weer andere soorten is er veel discussie.
Het Adviescollege Huis- en Hobbydierenlijst besloot dat dieren die zij als “verregaand gedomesticeerd” zien, wél op de lijst mogen, zelfs als hun risico’s voor welzijn of veiligheid hoog worden ingeschat. Voor alle andere dieren gelden die risico’s als reden voor een verbod.
Het konijn als voorbeeld
Het konijn laat goed zien hoe krom dit systeem werkt. De wilde variant én het tamme konijn zijn beide beoordeeld op basis van de risicofactoren van de WAP. In beide gevallen komen ze uit op risicoklasse D – dat betekent volgens de eigen regels van het Adviescollege dat het houden van deze dieren te risicovol is.
Maar wat gebeurde er? Het tamme konijn kreeg tóch een plek op de Huis- en Hobbydierenlijst. De reden: “verregaande domesticatie”. Volgens het Adviescollege zijn de risico’s die een konijn met zich meebrengt maatschappelijk aanvaard, en zouden de houderijpraktijken voldoende bescherming bieden.
Daarmee wordt het konijn, met exact dezelfde risico’s als de wilde variant, opeens toegestaan – enkel en alleen omdat mensen gewend zijn dit dier als huisdier te zien. Dat is een dubbele standaard: bij konijnen telt praktijkervaring mee, bij niet-gedomesticeerde soorten juist niet.
Het gevolg: een Russische dwerghamster (niet gedomesticeerd) mag niet meer worden gehouden, terwijl een konijn met dezelfde risicoscore wel mag. Dit is geen wetenschappelijk besluit, maar een vorm van discriminatie door middel van domesticatie.
Het voorbeeld van de dromedaris
Een ander bekend voorbeeld is de dromedaris. Volgens het Adviescollege is de kameel gedomesticeerd, maar de dromedaris niet. Dat riep al snel vragen op, zelfs in de Tweede Kamer – want de dromedaris wordt al duizenden jaren gebruikt als lastdier.
Internationale wetenschappers wezen erop dat de beoordeling van het Adviescollege onjuist en willekeurig was. Toch werd de kritiek genegeerd, werd de Tweede Kamer hierover onvolledig geïnformeerd, en bleef de dromedaris verboden. Een duidelijk voorbeeld van selectief gebruik van wetenschap om een politieke uitkomst te rechtvaardigen.
Domesticatie als kromme meetlat
Het probleem is dat domesticatie een doorlopend proces is, geen vast punt. Wetenschappers waarschuwen al decennia dat het bepalen of een soort “wel of niet” gedomesticeerd is altijd subjectief en arbitrair zal zijn (Price, 1984; 1999; zie het Tegenrapport voor de referenties ). Toch gebruikt het Adviescollege dit vage begrip als harde scheidslijn tussen dieren die wél en níet mogen worden gehouden.
Daarbovenop komt dat de houderijpraktijk – de manier waarop mensen dieren verzorgen en risico’s beperken – alleen wordt meegewogen bij gedomesticeerde dieren. Voor niet-gedomesticeerde soorten wordt die kennis en ervaring simpelweg genegeerd. Ditzelfde geldt voor het subjectieve idee dat een trap van een paard maatschappelijk aanvaard zou zijn, dit zou rechtvaardigen dat dit dier ondanks de risico’s wél op de lijst komt, en een dier als een steenbok waarvan door het niet gedomesticeerd zijn letsel niet ‘maatschappelijk aanvaard’ zou zijn, niet.
Conclusie
Het konijn laat zien hoe domesticatie wordt misbruikt als argument. Ondanks dezelfde risicoscore wordt het ene dier verboden en het andere toegestaan. Dat is geen wetenschap, maar willekeur.
Domesticatie is daarmee de achilleshiel van de hele lijst: een kromme meetlat die leidt tot discriminatie en ongelijkheid tussen dieren met dezelfde risico’s.

